یه متفکر شهیدی تو کتابش آورده..
مسئله عدل
بحث جبر و اختيار ، خود به خود بحث " عدل " را به ميان آورد . زيرا رابطه مستقيمی است ميان اختيار و عدل از يك طرف ، و جبر و نفی عدل از طرف ديگر ، يعنی تنها در صورت اختيار است كه تكليف و پاداش و كيفر عادلانه ، مفهوم و معنی پيدا میكند . اگر انسان ، آزادی و اختيار نداشته باشد و در مقابل اراده الهی و يا عوامل طبيعی ، دست بسته و مجبور باشد ، ديگر تكليف و پاداش و كيفر ، مفهوم خود را از دست میدهد
متكلمين اسلامی دو دسته شدند : دستهای كه از همان ابتدا " معتزله " ناميده شدند طرفدار عدل و اختيار ، و دسته ديگر يعنی گروه اهل حديث كه بعدها " اشاعره " ناميده شدند طرفدار جبر و اضطرار گرديدند . البته منكران عدل ، صريحا نگفتند كه منكر عدل الهی هستيم زيرا قرآن كريم كه هر دو دسته ، خود را حامی آن میدانستند ، با شدت ، ظلم را از خداوند نفی ، و عدل را اثبات میكند .
آنها عدل الهی را به گونهای خاص تفسير كردند ، گفتند : عدل ، خود حقيقتی نيست كه قبلا بتوان آن را تو صيف كرد و مقياس و معياری برای فعل پروردگار قرار داد
اساسا معيار و مقياس برای فعل الهی قرار دادن نوعی تعيين و تكليف و وظيفه ، و تحديد و تقييد مشيت و اراده برای ذات حق محسوب میشود . مگر ممكن است برای فعل حق ، قانونی فرض كرد و آن قانون را حاكم بر او و فعل او قرار داد ؟ همه قوانين ، مخلوق او و محكوم اوست و او حاكم مطلق است . هر نوع محكوميت و تبعيت ، بر ضد علوم و قاهريت مطلق ذات اقدس الهی است . معنی عادل بودن ذات حق ، اين نيست كه او از قوانين قبلی به نام قوانين عدل پيروی میكند ، بلكه اين است كه او سرمنشأ عدل است ، آنچه او میكند عدل است نه اينكه آنچه عدل است او میكند . عدل و ظلم ، متأخر و منتزع از فعل پروردگار است . عدل ، مقياس فعل پروردگار نيست ، فعل پروردگار ، مقياس عدل است . " آنچه آن خسرو كند شيرين بود "
معتزله كه طرفدار عدل بودند گفتند : عدل ، خود حقيقتی است و پروردگار به حكم اينكه حكيم و عادل است كارهای خود را با معيار و مقياس عدل انجام میدهد . ما آنگاه كه به ذات افعال نظر میافكنيم ، قطع نظر از اينكه آن فعل ، مورد تعلق اراده تكوينی يا تشريعی ذات حق قرار دارد يا ندارد ، میبينيم كه برخی از افعال در ذات خود با برخی ديگر متفاوت است ، برخی افعال در ذات خود عدل است ، مانند پاداش به نيكوكاران ، و برخی در ذات خود ، ظلم است مانند كيفر دادن به نيكوكاران ، و چون افعال در ذات خود با يكديگر متفاوتند و ذات مقدس باری تعالی خير مطلق و كامل مطلق و حكيم مطلق و عادل مطلق است كارهای خود را با معيار و مقياس عدل انتخاب میكند.
هرکی خدا داره بیاد بگه خداش عادل هست یا نه؟ و چرا؟
Stats